Karşılıksız Çek Keşide Etmenin Cezası ve Yaptırımları

Ticari hayatta hâlâ yaygın olarak kullanılan çek, karşılıksız çıktığında hem alacaklı hem de çeki düzenleyen kişi için önemli hukuki sonuçlar doğurur. Bu yazıda karşılıksız çek düzenlemenin cezasını ve yaptırımlarını ele alıyoruz.

Karşılıksız Çek Suçu Nedir? (5941 sayılı Kanun m. 5)

5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz edildiğinde, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, çek hamilinin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Hapis Cezası Var mı?

Halk arasında yaygın bir yanlış kanının aksine, karşılıksız çek düzenleme suçu için doğrudan bir hapis cezası öngörülmemiştir; kanunda öngörülen yaptırım adli para cezasıdır. Adli para cezasının ödenmemesi hâlinde, kanunda bu cezanın hapse çevrilebileceği düzenlenmiş olsa da, Anayasa Mahkemesi'nin bir kararında bu çevirme uygulamasının orantılılık ilkesiyle çeliştiği tespit edilmiştir; bu karar, uygulamada alacaklıları cezai yaptırımdan çok icra hukuku yollarına yönlendiren bir etki yaratmıştır.

Adli Para Cezasının Miktarı

Hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Çek üzerinde kısmi ödeme yapılmışsa, adli para cezası, karşılıksız kalan kısım üzerinden hesaplanır.

Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı

Mahkeme, adli para cezasına hükmederken ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da karar verir. Bu yasak; çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişiyi, bu tüzel kişi adına çeki imzalayan temsilcileri ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi hâlinde şirketin yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen yetkilileri kapsar. Bu yasak, yargılama sırasında mahkemece resen bir koruma tedbiri olarak da uygulanabilir.

Yasağın Kaldırılması

Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bulunan kişi, adli para cezasının infaz edilmesinden veya adli para cezasını ifa etmediği için hapis uygulanıp serbest bırakılmasından itibaren üç yıl geçmesi ve her hâlde yasağın verildiği tarihten itibaren on yıl geçmesiyle, hükmü veren mahkemeden bu yasağın kaldırılmasını talep edebilir.

Görevli Mahkeme

Karşılıksız çek düzenleme suçuna ilişkin davalarda görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemesi'dir.

Alacaklının İcra Yoluyla Tahsil Hakkı

Çekin karşılıksız çıkması, alacaklının cezai şikâyet hakkının yanı sıra, çek bedelini icra takibi yoluyla tahsil etme hakkını da ortadan kaldırmaz; kambiyo senedine dayalı icra takibi, uygulamada alacağın tahsili için sıklıkla cezai sürece tercih edilen bir yoldur.

• Karşılıksız çıkan bir çekiniz varsa, hem cezai şikâyet hem de icra takibi yollarını birlikte değerlendirin.

• Şikâyet hakkınızı süresinde kullanın; gecikme hak kaybına yol açabilir.

• Çek düzenleme yasağı bulunan biriyle iş yapmadan önce bu durumu araştırmanız risklerinizi azaltır.

• Kısmi ödeme yapmış olsanız dahi kalan tutar için sorumluluğunuzun devam ettiğini unutmayın.

Bu yazıdaki bilgiler güncel mevzuat esas alınarak hazırlanmış genel bilgilendirme niteliğindedir; her icra dosyasının kendine özgü şartları bulunduğundan hukuki tavsiye yerine geçmez. Dosyanızı değerlendirmemiz için Yılmaz Hukuk ve Danışmanlık Bürosu'na +90 553 007 93 97 numaralı telefondan ulaşabilir ya da web sitemizdeki iletişim formunu doldurabilirsiniz.