İcra Takibinde Menfi Tespit ve İstirdat Davası Nedir?

Haksız bir icra takibiyle karşılaşan veya cebri icra tehdidi altında borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişiler için kanun, iki önemli hukuki yol öngörmüştür. Bu yazıda menfi tespit ve istirdat davalarını ele alıyoruz.

Menfi Tespit Davası Nedir? (İİK m. 72)

Menfi (olumsuz) tespit davası, bir kişinin, kendisine yöneltilen veya yöneltilme ihtimali bulunan bir borç iddiasının gerçekte var olmadığının tespiti için açtığı davadır. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında bu davayı açabilir.

İcra Takibinin Durdurulması

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasında, mahkeme talep üzerine, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında icra takibinin durdurulmasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verebilir. Buna karşılık icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında, ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu, ancak alacağın yüzde on beşinden az olmayan bir teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesini isteyebilir.

Dava Sırasında Ödeme Yapılırsa: İstirdat Davasına Dönüşme

Menfi tespit davası devam ederken, borçlu cebri icra baskısı altında borcu öderse, dava konusuz kalmaz; aynı dava, İİK m. 72 uyarınca kendiliğinden istirdat davasına dönüşür ve borçlunun ödediği paranın geri alınması bu dava içinde talep edilebilir.

İstirdat Davası (İİK m. 72/7)

Ödeme emrine itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması nedeniyle borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde genel hükümlere göre mahkemeye başvurarak parasının geri verilmesini isteyebilir. Bu bir yıllık süre hak düşürücüdür ve mahkemece kendiliğinden araştırılır.

Zamanaşımı Var mı?

Menfi tespit davasının kendisine özgü bir zamanaşımı veya hak düşürücü süresi yoktur; dava konusu hukuki ilişkinin tabi olduğu genel zamanaşımı süresi uygulanır. Buna karşılık, ödeme sonrası açılan istirdat davası için yukarıda belirtilen bir yıllık hak düşürücü süre geçerlidir; bu süre geçtikten sonra, Türk Borçlar Kanunu'ndaki sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak dava açılması mümkün olabilir.

Hangi Dava Ne Zaman Açılır?

Kısaca, borçlu henüz ödeme yapmamışsa menfi tespit davası, ödeme yapmış ve bu ödemenin haksız olduğunu düşünüyorsa istirdat davası açması gerekir.

• Haksız bir icra takibiyle karşılaştığınızda, ödeme yapmadan önce menfi tespit davası açmayı ve ihtiyati tedbir talep etmeyi değerlendirin.

• Borcu ödemek zorunda kaldıysanız, ödeme tarihinizi not edin; istirdat davası için bir yıllık süre bu tarihten işler.

• Teminat miktarının alacağın yüzde on beşinden az olamayacağını unutmayın.

• Bir yıllık süreyi kaçırmışsanız dahi sebepsiz zenginleşme davası imkânını bir avukatla değerlendirin.

Bu yazıdaki bilgiler güncel mevzuat esas alınarak hazırlanmış genel bilgilendirme niteliğindedir; her icra dosyasının kendine özgü şartları bulunduğundan hukuki tavsiye yerine geçmez. Dosyanızı değerlendirmemiz için Yılmaz Hukuk ve Danışmanlık Bürosu'na +90 553 007 93 97 numaralı telefondan ulaşabilir ya da web sitemizdeki iletişim formunu doldurabilirsiniz.